Κατηγορίες

Αρχείο

Της Βουλής τα δεδομένα

Σήμερα δημοσιεύτηκαν στον δικτυακό τόπο του Ελληνικού Κοινοβουλίου οι δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης «πόθεν έσχες» των υπόχρεων για το οικονομικό έτος 2010. Είναι μια από τις ελάχιστες περιπτώσεις που το Ελληνικό Κοινοβούλιο αποδέχεται να δώσει μέσω του διαδικτύου δημόσια δεδομένα στους πολίτες , αλλά δυστυχώς ο τρόπος που επιλέγει για την διάθεση τους , πολύ επιοικώς προσβάλλει την νοημοσύνη όσων θέλουν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα δεδομένα.

Η εμφατική ανακοίνωση που συνοδεύει την δημοσίευση των δεδομένων φροντίζει να μας υπενθυμίσει ότι είναι η πρώτη φορά που τα δεδομένα αυτά αναρτώνται στο διαδίκτυο , καθώς και ότι αυτό γίνεται βάσει της  δέσμευσης του Προέδρου της Βουλής κ. Φίλιππου Πετσάλνικου . Επιπλέον φροντίζει να μας υπενθυμίσει  ότι τα οικονομικά στοιχεία αφορούν το οικονομικό έτος 2010 και δεν περιλαμβάνουν τις περικοπές που υπέστησαν οι βουλευτές στις αποδοχές τους κατά την τελευταία διετία οι οποίες σύμφωνα με την ανακοίνωση ξεπερνούν το 45% των αποδοχών τους.

Aς σταθούμε στο δεύτερο κομμάτι , που αφορά τις μειώσεις των βουλευτικών αποδοχών. Τι πιο φυσιολογικό από το να θέλει κανείς βάσει αυτών των στοιχείων που δημοσιεύτηκαν να εξάγει συμπεράσματα σχετικά με το τι μέρος της περιουσίας των βουλευτών αποτελούν οι αποδοχές τους  , για να δούμε αναλογικά για τι ποσοστό περικοπής στα συνολικά τους εισοδήματα μιλάμε.  Καλό θα ήταν να μπορούσαμε αλλά δυστυχώς δεν γίνεται καθώς υφίστανται εμπόδια ουσιαστικής πρόσβασης στα δεδομένα τα οποία είναι  ταυτόχρονα , θεσμικής και τεχνολογικής φύσης… Ας δούμε γιατί.

 

Τεχνικοί περιορισμοί

Η διάθεση των καταστάσεων πόθεν έσχες κάθε βουλευτή γίνεται με την χρήση ενος flash plugin με αποτέλεσμα τα δεδομένα όχι μόνο να μην είναι  μηχανικά κατανοητά (δομημένη πληροφορία) αλλά να μην είναι καν μηχανικά αναγνώσιμα. Όπως μπορεί κανείς να δει ανοίγοντας το πηγαίο κώδικα μιας τυχαίας σελίδας πόθεν έσχες , οι πάντα ενήμεροι για τις τεχνολογικές εξελίξεις υπεύθυνοι του δικτυακού τόπου του κοινοβουλίου επέλεξαν να δημοσιεύσουν τα στοιχεία μέσω ενός publishing tool ονόματι  FlippingBook Publisher  , μέσω του οποίου προφανώς μετέτρεψαν τα έγγραφα με τα εν λόγω στοιχεία σε flash , έτσι ώστε να μην είναι δυνατή η αντιγραφή τους και η μετατροπή τους σε δομημένα πρότυπα τα οποία θα επέτρεπαν την επεξεργασία και την ανάλυση τους.  Με την επιλογή αυτή (για την οποία προφανώς δαπανήθηκαν και κάποια χρήματα) καθίσταται τεχνικά αδύνατη η ουσιαστική χρήση ή επαναχρησιμοποιήση των εν λόγω πληροφοριών.

Ας είναι όμως θα σκεφτεί κανείς. Αφού δεν μας αφήνουν να πάρουμε τα δεδομένα με αυτοματοποιημένο τρόπο , ας τα πάρουμε χειροκίνητα καταχωρώντας ένα ένα τα στοιχεία σε κάποιο άλλο πρόγραμμα. Και πάλι όμως υψώνονται εμπόδια , αυτή τη φορά νομικής φύσης.

 

Περιορισμοί χρήσης (αδειοδότηση)

Όπως αναφέρεται στην πρώτη παράγραφο των όρων χρήσης των δημοσιευμένων στοιχείων :  Οι όροι χρήσης που συνοδεύουν τα “δημοσιευμένα” στοιχεία , αποτελούν εξειδίκευση και συμπλήρωση των γενικότερων όρων χρήσης της διαδικτυακής πύλης της Βουλής των Ελλήνων.
Ουσιαστικά αυτό που αναφέρεται ως εξειδίκευση σημαίνει περισσότερους περιορισμούς στην χρήση των δεδομένων. Πιο συγκεκριμένα :

  • Σύμφωνα με τις νομοθετικές διατάξεις και τις οδηγίες της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, η πρόσβαση στα στοιχεία των ηλεκτρονικών δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης επιτρέπεται μόνο για σκοπούς ενημέρωσης και επιστημονικής έρευνας.  (παράγραφος 3)
  • η ηλεκτρονική μορφή των δηλώσεων αυτών ακολουθεί, μεταξύ άλλων, τους ίδιους περιορισμούς χρονικής διάθεσης και τρόπου χρήσης που ισχύουν και για τις έντυπες μορφές. Η δημοσίευση στον τύπο των ηλεκτρονικών δηλώσεων επιτρέπεται σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 2 παρ.3 του ν. 3213/2003, υπό την προϋπόθεση ότι δημοσιεύεται ολόκληρο το κείμενό τους και δεν είναι επιτρεπτή η επιλεκτική δημοσιοποίηση ονομαστικών στοιχείων.  (παράγραφος 4)
  • Απαγορεύεται κάθε αντιγραφή ή αναδημοσίευση μέρους ή του συνόλου των ηλεκτρονικών δηλώσεων. Η πρόσβαση στα στοιχεία αυτά επιτρέπεται μόνο μέσω της διαδικτυακής πύλης της Βουλής των Ελλήνων και μόνο με τα τεχνικά μέσα τα οποία έχουν αξιοποιηθεί για το σκοπό αυτό.  (παράγραφος 5)

Ουσιαστικά οι συγκεκριμένοι όροι χρήσης αποτρέπουν κάθε νόμιμη προσπάθεια επαναχρησιμοποίησης της δημοσιευμένης πληροφορίας. Ο  τρόπος που έχουν συνταχθεί και ο βαθμός εξειδίκευσης τους , αποδεικνύουν ότι γράφτηκαν με βασικό στόχο να αποτρέψουν οποιαδήποτε νόμιμη δυνατότητα χρήσης και επαναχρησιμοποιήσης της πληροφορίας. Η έμφαση που δίνεται για παράδειγμα στην παράγραφο 5 , σχετικά με το ότι η πρόσβαση επιτρέπεται μόνο με τα τεχνικά μέσα τα οποία έχουν αξιοποιηθεί για το σκοπό αυτό  (βλέπε flash plugin) , προφανώς δεν είναι τυχαία.

update (1) : Post από τον e-lawyer που εξηγεί αναλυτικότερα γιατί οι όροι χρήσης δεν βρίσκονται σε αρμονία με το ευρωπαϊκό δίκαιο http://elawyer.blogspot.com/2011/12/blog-post_22.html

Το θέμα της προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα

Μια αντίρρηση που μπορεί να εγείρει κανείς στην απαίτηση για ανεμπόδιστη πρόσβαση στα δεδομένα που δημοσιεύθηκαν , αφορά το θέμα της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Αν και προσωπικά θεωρώ ότι για τις περιπτώσεις δημοσίων αξιωμάτων και αντιπροσώπευσης του συλλογικού , η πλάστιγγα μεταξύ  προστασίας προσωπικών δεδομένων και δημόσιας λογοδοσίας-διαφάνειας  θα πρέπει να γέρνει πρός τη δεύτερη πλευρά  , ας δούμε αν πραγματικά υφίσται θέμα προστασίας προσωπικών δεδομένων στην συγκεκριμένη περίπτωση και αν ναι πώς αυτό θα μπορούσε να επιλυθεί.

Καταρχήν στους όρους χρήσης που συνοδεύουν  την δημοσίευση των στοιχείων του πόθεν έσχες των βουλευτών γίνεται (στην παράγραφο 3) αναφορά  σε “νομοθετικές διατάξεις και οδηγίες της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα”. σύμφωνα με τις οποίες   “η πρόσβαση στα στοιχεία των ηλεκτρονικών δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης επιτρέπεται μόνο για σκοπούς ενημέρωσης και επιστημονικής έρευνας.”   Μέχρι εδώ καλά.  Είναι θεμιτό να τίθενται τέτοιου είδους περιορισμοί , οι οποίοι είναι και λίγο πολύ αυτονόητοι. Ο περιορισμός όμως που τίθεται στη παράγραφο 5 σχετικά με την αντιγραφή ή αναδημοσίευση μέρους ή του συνόλου των ηλεκτρονικών δηλώσεων καθώς και η υποχρέωση  πρόσβασης στα στοιχεία αυτά μόνο μέσω της διαδικτυακής πύλης της Βουλής των Ελλήνων και μόνο με τα τεχνικά μέσα τα οποία έχουν αξιοποιηθεί για το σκοπό αυτό , δεν φαίνεται να προκύπτουν από κάποιο θεσμικό πλαίσιο και είναι μάλλον αυθαίρετοι.

Ακόμα όμως και να προκύπτουν τέτοιου είδους περιορισμοί  από το πλαίσιο προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ,  υπάρχει πάντα η δυνατότητα δημοσιοποιήσης ανωνυμοποιημένων στοιχείων που αφορούν για παράδειγμα το μέσο συνολικό εισόδημα των βουλευτών ή τα μέσα τετραγωνικά  οικημάτων που αντιστοιχούν στον καθένα. Γιατί θα πρέπει πάντα να γίνεται κατανοητό ότι αυτό που επιδιώκεται μέσω του νομοθετικού πλαισίου για την προστασία προσωπικών δεδομένων , δεν είναι η προστασία των δεδομένων αυτών κάθε αυτών αλλά η προστασία της προσωπική ζωή των πολιτών η οποία μπορεί να παραβιαστεί από την δημοσιοποίηση αυτών των δεδομένων.  Εφόσον λοιπόν βρεθεί τρόπος μετασχηματισμού των δεδομένων που να καθιστά αδύνατη την  ταυτοποίηση των φυσικών προσώπων που αφορούν , οι περιορισμοί του νομικού πλαισίου για την προστασία προσωπικών δεδομένων αίρονται.

Όταν σύνολα δεδομένων που θα ήταν χρήσιμο να δημοσιευτούν εμπίπτουν στις προβλέψεις της προστασίας προσωπικών δεδομένων οι δημόσιοι οργανισμοί θα πρέπει να εξετάζουν :

  1. την δυνατότητα ανωνυμοποίησης του αρχικού συνόλου έτσι ώστε να απαλειφθούν οι πληροφορίες που μπορούν να προσδιορίσουν μονοσήμαντα ένα φυσικό πρόσωπο , είτε
  2. την δημοσίευση αναφορών και αναλύσεων που συμπυκνώνουν την σημαντική πληροφορία του αρχικού συνόλου δεδομένων , χωρίς όμως να περιέχουν τα αρχικά δεδομένα.

Η ανωνυμοποίηση έχει το πλεονέκτημα ότι το τελικό σύνολο που δημοσιεύεται εξακολουθεί να περιλαμβάνει ακατέργαστα δεδομένα και επομένως μπορεί να χρησιμοποιηθεί με διαφορετικούς  τρόπους από τους τελικούς χρήστες. Κατά την  δημοσίευση αθροιστικών υπολογισμών , αναφορών και αναλύσεων ,  η επιλογή της μεθοδολογίας και το τελικό πληροφοριακό αποτέλεσμα  υπόκειται στην ερμηνεία , τις δυνατότητες , και τις επιλογές του υπεύθυνου δημοσίευσης που εδώ τυγχάνει να συμπίπτει με τον υπόχρεο δημοσίευσης.

 

Τελικές σκέψεις

Τα δεδομένα που παράγουν όλες οι θεσμοθετημένες πηγές εξουσίας, αποτελούν κτήμα όλων μας καθότι η πηγή κάθε εξουσίας είναι ο λαός. Η πρόσβαση σε αυτά αποτελεί στην Ελλάδα συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα (άρθρο 5Α του Συντάγματος) , επομένως θεμελιώδες δικαίωμα όλων των πολιτών. Η ανοιχτή και ελεύθερη πρόσβαση στα δημόσια δεδομένα αποτελεί επίσης συστατικό στοιχείο για μια ουσιαστική συμμετοχή στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή και στην κοινωνία της πληροφορίας.

Στην Ελλάδα , η προληπτική διάθεση ακατέργαστων δημοσίων δεδομένων σε ανοιχτά , επαναχρησιμοποιήσιμα πρότυπα μέσω του διαδικτύου , θεμελιώθηκε πρόσφατα και νομικά. Με την ψήφιση του νόμου για την  Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση  ,  αποτελεί πλέον υποχρέωση των φορέων να διαθέτουν τα δημόσια δεδομένα που έχουν στην κατοχή τους μέσω του διαδικτύου.  Η ψήφιση όμως ενός προωθημένου νομικού πλαισίου δεν αποτελεί εγγύηση για την απρόσκοπτη πρόσβαση των πολιτών στα σύνολα δεδομένων που αφορούν το συλλογικό γίγνεσθαι.  Απαιτούνται συνοδευτικές οργανωτικές πρωτοβουλίες που θα στοχεύουν στην δημιουργία των όρων που εγγυώνται την ουσιαστική πραγμάτωση ενός τέτοιου δικαιώματος. Οι τεχνολογικές και θεσμικές επιλογές που έγιναν από το υπέρτατο θεσμικό όργανο έκφρασης της λαϊκής κυριαρχίας , αποδεικνύουν για μια ακόμη φορά ότι  στη χώρα μας πρέπει να γίνουν ακόμα πολλά για να μπορούμε να μιλάμε για ουσιαστική πραγμάτωση του δικαιώματος πρόσβασης και επαναχρησιμοποιήσης της  δημόσιας πληροφορίας. 

Υπάρχει πλέον αυξανόμενη συνειδητοποίηση ότι στην καρδιά της χρηστής και αποτελεσματικής διακυβέρνησης ως βασικό συστατικό του 21ου αιώνα , βρίσκεται η ανοιχτότητα των συστημάτων οργάνωσης του συλλογικού.   Η ανοιχτότητα αύτη προϋποθέτει , μεταξύ άλλων , και την ελεύθερη και ανεμπόδιστη ροή πληροφοριών από και προς το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Χρειάζεται αφύπνιση  και ενεργοποίηση εκ μέρους των πολιτών , γιατί μόνο οι ίδιοι μπορούν να ενεργοποιήσουν τις δυνάμεις που θα ανατρέψουν παγιωμένα συστήματα ιεραρχικού ελέγχου , και να υλοποιήσουν το όραμα της ανοιχτής κοινωνίας.

 

 

Leave a Reply

  

  

  

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>