Κατηγορίες

Αρχείο

Η επόμενη έκδοση των αδειών Creative Commons και τα δικαιώματα επί των βάσεων δεδομένων

Εχθές ανακοινώθηκε από τον Οργανισμό διαχείρισης των Creative commons η έναρξη της δημόσιας συζήτησης , σχετικά με την επόμενη έκδοση των αδειών CC.  Η παρούσα έκδοση (3.0) πρόκειται να αντικατασταθεί με μια νέα έκδοση μετά από 4 περίπου χρόνια.  Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι για πρώτη φορά από τότε που ξεκίνησε η διαδικασία δημοσίου διαλόγου για την αναθεώρηση των αδειών CC , δεν εισάγεται καταρχήν στο διάλογο κάποιο προσχέδιο της προτεινόμενης αναθεωρημένης άδεια. Ο σκοπός πίσω από αυτή την επιλογή είναι να μην περιοριστεί το εύρος της αναθεώρησης από τα αρχικά πλαίσια του προσχεδίου, αλλά να δοθεί η δυνατότητα να ανοίξουν όσο το δυνατόν περισσότερα θέματα κατά την  πρώτη  φάση της δημόσιας συζήτησης ,η οποία αναμένεται να διαρκέσει περίπου 2 με 3 μήνες. Με τον τρόπο αυτό δύνεται ουσιαστικά η δυνατότητα στο καθένα που το επιθυμεί , να καταθέσει προτάσεις , σκέψεις και προβληματισμούς που πιθανών θα ενσωματωθούν στο πρώτο προσχέδιο της νέας άδειας. Ο οργανισμός διαχείρισης των αδειών CC σκοπεύει να δώσει στη δημοσιότητα για σχολιασμό τουλάχιστον 2 εκδόσεις του προσχεδίου , προτού οριστικοποιηθεί το τελικό κείμενο της άδειας , κάτι που αναμένεται προς το τέλος του 2012.

Σημαντικά θέματα που απασχολούν ήδη ανεπίσημα την κοινότητα όσων εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα με τις άδειες CC είναι το θέμα των ηθικών δικαιωμάτων , των καλύτερων ορισμών  των όρων NC και SA (No Commercial & Share Alike) καθώς και του τρόπου αντιμετώπισης των sui generis δικαιωμάτων σε βάσεις δεδομένων. Ειδικά γιαυτό το τελευταίο θέμα έχει ανοίξει εδώ και καιρό η συζήτηση ενώ υπάρχει και γενικότερα έντονος προβληματισμός και αρκετές φορές κριτική , σχετικά με το κατά πόσο οι άδειες CC είναι κατάλληλες για την αδειοδότηση βάσεων δεδομένων. Το πρόβλημα εμφανίζεται κυρίως γιατί το διεθνές νομικό καθεστώς προστασίας των βάσεων δεδομένων , είναι  ετερόκλητο με συνέπεια αυτές να αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τα νομικά καθεστώτα διαφορετικών χωρών.

Η νομική προστασία των βάσεων δεδομένων

Γενικά  , βάσει της Συνθήκης της Βέρνης , της Συμφωνίας για τα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας στον Τομέα του Εμπορίου και της Συνθήκης για τα Πνευματικά Δικαιώματα του Παγκόσμιου Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας , οι βάσεις δεδομένων που αποτελούν πρωτότυπες δημιουργίες απολαμβάνουν προστασίας ανάλογη με αυτή των λογοτεχνικών έργων. Σε γενικές γραμμές θα μπορούσαμε να πούμε ότι βάσεις δεδομένων το περιεχόμενο των οποίων αποτελεί πρωτότυπο δημιούργημα , αναγνωρίζονται από το δίκαιο ως πρωτότυπες και άρα προστατεύονται με πνευματικά δικαιώματα. Από την άλλη , βάσεις το περιεχόμενο των οποίων δεν μπορεί να θεωρηθεί πρωτότυπο (επειδή π.χ αποτελεί ψηφιακή καταγραφή γεγονότων της πραγματικής ζωής) δεν προστατεύονται νομικά ως πνευματικό δημιούργημα.
Τα παραπάνω όμως δεν ισχύουν καθολικά. Σε ορισμένα νομικά συστήματα  (όπως σε αυτό της  Ε.Ε) βάσεις δεδομένων οι οποίες δεν θεωρούνται πρωτότυπες αλλά για τις οποίες έχει γίνει μια ουσιώδης επένδυση , προστατεύονται με πνευματικά δικαιώματα.  Η Ευρωπαϊκή οδηγία 96/9/ΕΟΚ   σχετικά με τη νομική προστασία των βάσεων δεδομένων  θέσπισε και εναρμόνισε σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας τη νομική προστασία των βάσεων δεδομένων βάσει ενός διπλού συστήματος το οποίο εκτός από την αναγνώριση προστασίας σε πρωτότυπες βάσεις δεδομένων εισήγαγε και ένα δεύτερο συγγενικό δικαίωμα (δικαίωμα sui generis) για τις βάσεις δεδομένων που δεν είναι πρωτότυπες αλλά ενσωματώνουν μια σημαντική επένδυση. Για τις βάσεις δεδομένων αυτές η οδηγία  προβλέπει την προστασία του κατασκευαστή με ένα δικαίωμα «ειδικής φύσης» (sui generis), το οποίο είναι στην ουσία ένα συγγενικό δικαίωμα. Ο κατασκευαστής βάσης δεδομένων  έχει τέτοιο δικαίωμα στη βάση, εφόσον η τελευταία είναι προϊόν σημαντικής (ποσοτικά ή ποιοτικά)  επένδυσης.  Το δικαίωμα «ειδικής φύσης» (sui generis) για μη πρωτότυπες βάσεις είναι διαφορετικό από το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας του δημιουργού πρωτότυπης βάσης δεδομένων. Διαρκεί 15 χρόνια από τη δημοσίευση της βάσης δεδομένων και ανανεώνεται με κάθε περαιτέρω σημαντική επένδυση . Το ειδικής φύσης δικαίωμα απαγορεύει σε τρίτους (ή επιτρέπει μόνο έναντι αμοιβής) την εξαγωγή ή και επαναχρησιμοποίηση του συνόλου ή ουσιώδους , αξιολογούμενου ποιοτικά ή ποσοτικά , μέρους του περιεχομένου της βάσης.

Το επιπλέον αυτό δικαίωμα έχει κατακριθεί από πολλούς ενώ και η ίδια η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή παραδέχεται στην πρώτη αξιολόγηση της οδηγίας  (το 2005  , εννιά χρόνια μετά την έναρξη εφαρμογής της) , ότι το δικαίωμα ειδικής φύσης δεν είχε προηγούμενό του σε καμία διεθνή συνθήκη ενώ σύμφωνα με τη αναφορά δεν βρέθηκαν αποδείξεις ότι το ειδικής φύσης δικαίωμα είναι επιτυχές ως προς τους σκοπούς που είχε η αναγνώριση του. Κατά την αξιολόγηση, η ευρωπαϊκή αγορά βάσεων δεδομένων δεν ενισχύθηκε  λόγω της θέσπισης του δικαιώματος, ενώ η αμερικανική αγορά βάσεων δεδομένων παραμένει σταθερά πρώτη, σε μια χώρα όπου δεν υφίσταται, παρά τις ισχυρότατες πιέσεις,  νομική προστασία βάσεων δεδομένων παρόμοια με την Ευρώπη.

Η αντιμετώπιση με τις υπάρχουσες άδειες CC

Η αρχικές εκδόσεις των αδειών CC (εκτός κάποιων Ευρωπαϊκών εκδοχών τους) δεν κάνουν καμία αναφορά σε δικαιώματα βάσεων δεδομένων : Οι βάσεις δεδομένων όπως και τα δεδομένα αδειοδοτούνται στο βαθμό που θεωρούνται πρωτότυπα έργα για τα οποία μπορεί ο δημιουργός να επικαλεστεί πνευματικά δικαιώματα. Εφόσον τα δεδομένα εντός της βάσης ή και η ίδια ή βάση (ως τρόπος οργάνωσης δεδομένων) δεν μπορούν να προστατευτούν με πνευματικά δικαιώματα , θεωρείται ότι οι όροι που επιβάλλονται από την άδεια , δεν εφαρμόζονται στα μέρη αυτά του έργου.

Κατά την μεταφορά των αδειών CC όμως στα εθνικά δίκαια κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης , πολλές φορές για λόγους πληρότητας των αδειών επιλέχθηκε ως λύση η επέκταση του legal code των αδειών ώστε να υπάγονται σε αυτό και τα δικαιώματα βάσης δεδομένων που προκύπτουν από την οδηγία 96/9/ΕΟΚ. Αυτό έγινε για παράδειγμα στην περίπτωση της Ολλανδίας , της Γερμανίας της Γαλλίας και του Βελγίου κατά την μεταφορά της έκδοσης 2.0 των αδειών CC , όπου αναγνωρίστηκε το δικαίωμα ‘εξαγωγής και επαναχρησιμοποιήσης’ ουσιώδους μέρους μιας βάσης ως δικαίωμα που μπορεί να εκχωρηθεί  (πέρα από τα κλασσικά δικαιώματα αναπαραγωγής και επαναδιάθεσης που αφορά έργα που καλύπτονται από το copyright). Η διαφορετική αυτή όμως αντιμετώπιση δεν αντιμετωπίστηκε ευνοικά από το υπόλοιπα μέλη του Creative Commons.  Οι βασικές αντιρρήσεις αφορούν :

  • Το γεγονός ότι το συγγενικό δικαίωμα επί βάσεων δεδομένων είναι αποκλειστικά Ευρωπαϊκό και η συμπερίληψη του στις άδειες θα μπορούσε να οδηγήσει σε νομική αβεβαιότητα δημιουργούς βάσεων δεδομένων εκτός Ε.Ε
  • Το φόβο ότι υπάρχει πιθανότητα κάποιοι αδειοδότες να εγείρουν ζήτημα προστασίας βάσης δεδομένων , σε νομικά καθεστώτα που δεν αναγνωρίζουν τέτοιο δικαίωμα.

Έτσι με στη επόμενη έκδοση των αδειών (έκδοση 3.0) αποφασίστηκε ότι παρόλο που στις ευρωπαϊκές μεταφορές της άδειας θα γίνει αναφορά στο δικαίωμα βάσης δεδομένων , οι όροι τις άδειας (ΒΥ ,NC , ND , SA) δεν θα έχουν εφαρμογή στα μέρη του έργου για τα οποία έχει ισχύ το sui generis δικαίωμα βάσης δεδομένων. Με απλά λόγια , ο δημιουργός μιας βάσης δεδομένων που προστατέυεται από το ειδικό δικαιώμα εντός της Ε.Ε , έχει δύο επιλογές : Η να διαθέσει την βάση χωρίς κανέναν όρο , ή να χρησιμοποιήσει κάποια άλλη άδεια που επιτρέπει την εφαρμογή όρων κατά την παραχώρηση στο κοινό έργων για τα οποία έχει εφαρμογή το ειδικό αυτό δικαίωμα. Η αντιμετώπιση αυτή όμως δημιουργεί προβλήματα καθώς  ευνοεί την εξάπλωση ειδικών – custom  αδειών (όπως είναι οι άδειες ODBL) οδηγώντας στον κατακερματισμό των τρόπων αδειοδότησης ανοιχτού περιεχομένου , και στην αύξηση φαινομένων ασυμβατότητας κατά την αδειοδότηση και την μίξη περιεχομένου και δεδομένων που διέπονται από διαφορετικές άδειες.  Επομένως κρίνεται απαραίτητο η επόμενη έκδοση των αδειών CC να αντιμετωπίσει με ενιαίο τρόπο το πρόβλημα αυτό.

Μια πιθανή λύση προς το παρόν αποτελεί η χρήση της CC0 (ZZ zero) 1.0 Universal Public Domain Dedication , η οποία τέθηκε σε ισχύ στις αρχές του 2010 , και επιτρέπει την πλήρη παραχώρηση όλων των δικαιωμάτων στο Public Domain.  Ιδιοκτήτες δικαιωμάτων, οι οποίοι άδειοδοτούν ένα έργο με την άδεια CC0 παραιτούνται πλήρως, οριστικά, αμετάκλητα και
άνευ όρων , από τα πνευματικά (και συγγενικά τους)  δικαιώματα στο μέγιστο βαθμό που επιτρέπεται από την ισχύουσα νομοθεσία.   Το κείμενο της συγκεκριμένης άδεια εκμετάλλευσης αναφέρεται ρητά στο δικαίωμα βάσης δεδομένων  ( ‘such as those arising under Directive 96/9/EC of the European Parliament and of the Council of 11 March
1996 on the legal protection of databases, and under any national implementation thereof, including any amended or successor version of such directive’ ) γεγονός που περιορίζει τις αμφιβολίες σχετικά με την καταλληλότητα χρήσης της συγκεκριμένης άδειας για την παραχώρηση βάσης δεδομένων , εντός της Ε.Ε. Από την άλλη βέβαια απαιτεί την συνολική παραίτηση από τα όποια δικαιώματα , και άρα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για -υπό όρους- αδειοδότηση.

 

Προτάσεις για την έκδοση 4.0 των CC

Ήδη υπάρχουν 2 σκέψεις σχετικά με την αντιμετώπιση των Sui generis δικαιωμάτων στις βάσεις δεδομένων , από την νέα έκδοση της άδειας.

  1. Η πρώτη είναι να προβλεφθεί στη νέα άδεια η παραχώρηση των sui generis δικαιωμάτων όπως ακριβώς γίνεται με τα πνευματικά δικαιώματα , κάτι που  προϋποθέτει μεταβολή του legal code (δηλαδή του νομικού μέρους στο οποίο γίνεται πλήρης και αναλυτική διατύπωση σε νομική γλώσσα των χρήσεων του έργου που η άδεια επιτρέπει )  έτσι ώστε  να επιτρέπει και την αδειοδότηση βάσεων δεδομένων με συγγενικά δικαιώματα σε όσα νομικά καθεστώτα αυτά επιβάλλονται.
  2. Η δεύτερη σκέψη είναι να δίνεται άδεια χρήσης βάσεων  στις οποίες εμπλέκονται  sui generis  δικαιώματα αλλά με ταυτόχρονη παραίτηση από τους όρους της άδειας (BY , NC, ND , SA) σε ότι αφορά τα δικαιώματα αυτά  (κάτι που θα εναρμονίσει την νέα έκδοση της αρχικής άδειας με τις Ευρωπαϊκές μεταφορές της έκδοσης 3.0 ). Η παραίτηση από τους όρους της άδεια στην περίπτωση αυτή έχει νόημα μόνο εφόσον δεν εμπλέκονται και πνευματικά δικαιώματα που αφορούν το περιεχόμενο της βάσης.

 

Στις 2 αυτές προτάσεις είναι προφανές ότι το νομικό τμήμα που αφορά τα συγγενικά δικαιώματα σε βάσεις δεδομένων,  θα έχει ισχύ μόνο εφόσον τέτοια δικαιώματα αναγνωρίζονται από το εκάστοτε νομικό δίκαιο.

 

Leave a Reply

  

  

  

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>